Nikt się do tego nie przyzna. Może ktoś, kto go w ogóle nie zna – na przykład harcerz, który przyszedł na zbiórkę po raz pierwszy. Ale już na pewno nie powie tego żaden instruktor ani drużynowy. „Bo i cóż tu rozumieć?” – powie. „Prawo, jakie jest, każdy widzi.”

A przecież już starożytni mówili: „Patrzeć nie znaczy widzieć”. Nie wystarczy po prostu przeczytać. Nie wystarczy pójść po linii najmniejszego oporu. Jeśli harcerz pyta nas o sens bycia oszczędnym i ofiarnym, nie wystarczy odpowiedź, że ma mieć skarbonkę i oszczędzać. Taka odpowiedź nie jest błędna. Może nawet wystarczy naszemu harcerzowi, ale w dojrzałym człowieku, jakim powinien być drużynowy, pozostawia pewien niedosyt. Jest zbyt prosta.

Błędem jest przekonanie – często nieuświadomione – że Prawo Harcerskie ma charakter zakazów i nakazów. Faktycznie, w punkcie dziesiątym można doszukać się formy „nie…”, ale jeśli przyjmiemy, że całe Prawo określa jedynie, czego nie wolno robić, to bardzo ograniczymy jego sens. Spróbujmy się zastanowić, jak zareagują harcerze, gdy jednemu powiemy: „Harcerz nie niszczy roślin, nie kłamie, nie bije kolegi, nie leni się i nie pali”, a drugiemu: „W lesie – jesteś gościem. Inni Ci ufają. Masz z kim iść do kina, nauczyciele w szkole witają cię z uśmiechem, a w ćwiczeniach jesteś najlepszy w drużynie”. Oba zdania mówią o tym samym, ale budzą zupełnie inne emocje. Jedno zakazuje, drugie inspiruje.

Trudność w rozumieniu Prawa Harcerskiego wynika także z języka, w jakim zostało ono napisane. Obowiązujący dziś tekst, przyjęty w grudniu 1990 roku na Zjeździe w Bydgoszczy, jest niemal dosłownym przytoczeniem wersji z 1936 roku. Czy to język archaiczny? Z pewnością tak. Ale czy przestarzały? Niekoniecznie. Dla współczesnego harcerza słowo „rycerski” może brzmieć obco, ale to nie znaczy, że jego sens się zestarzał. Raczej wymaga od nas głębszej refleksji – bo to, co dawniej było oczywiste, dziś trzeba na nowo odkrywać i tłumaczyć.

Warto też pamiętać, że tekst Prawa zmieniał się przez lata. Na przykład w wersji obowiązującej tuż przed obecną, z drobnymi poprawkami wprowadzonymi w 1989 roku przez XXVI Zjazd ZHP, znajdował się punkt: „Harcerz chce wiedzieć więcej niż wie, i umieć więcej niż umie”.

Zróbmy skrót myślowy: „Harcerz chce być lepszy”.

Po raz kolejny przychodzi do nas nasz harcerz i pyta: „Gdzie jest w Prawie napisane, że mam być lepszy niż jestem?”.

Proszę wziąć do ręki obowiązujący tekst Prawa i spróbować wskazać ten punkt. Już słyszę odpowiedzi: „Takiego punktu nie ma… ale jakby wziąć całe Prawo, to to tam jest.” Zgoda – tylko że dla nastolatka to nie jest wystarczająca odpowiedź.

Po chwili namysłu kilku instruktorów wskazało, że może chodzić o punkt dziesiąty: „Harcerz jest czysty w myśli, mowie i uczynkach.” Ja też tak myślę. Bo przecież żaden harcerz (z paroma wyjątkami) nie spełnia w pełni wymagań Prawa. Każdy dąży do ideału, który ono wyznacza. Ale znowu – młody człowiek oczekuje od nas konkretu. Chce zrozumieć, a nie tylko przyjąć, że „tak trzeba”.

Żeby udzielać konkretnych odpowiedzi, sami musimy rozumieć Prawo jako całość, a nie zbiór haseł. Trzeba wyjść poza dosłowne rozumienie. Zobaczyć w nim nie tylko zasady, ale i opowieść o człowieku, który się rozwija – o służbie, braterstwie i pracy nad sobą. Dostrzeżmy Prawo w codziennych działaniach, myślach, uczuciach.

Aby nie być gołosłownym, proponuję prostą grę, która pomoże nam – i uczestnikom zajęć – spojrzeć na Prawo Harcerskie w sposób niestereotypowy, bardziej osobisty i praktyczny.

Przebieg gry:

Część pierwsza: Podane poniżej zdania oraz tekst Prawa Harcerskiego rozdaj uczestnikom na kartkach lub zapisz na dużej planszy. Każdy indywidualnie dopasowuje poszczególne zdania do odpowiednich punktów Prawa. Do jednego zdania można przypisać kilka punktów.

Część druga: Grupa pracuje wspólnie. Dla każdego zdania wybieramy tylko jeden punkt Prawa. Uczestnicy zgłaszają swoje wcześniejsze propozycje i uzasadniają wybór. Dyskusja pozwala wspólnie ustalić, który punkt jest najbliższy sensowi danego zdania. Prowadzący czuwa nad przebiegiem rozmowy, pilnuje, by każdy mógł się wypowiedzieć i by argumenty były merytoryczne.

Część trzecia: Po chwili na zastanowienie każdy uczestnik kolejno mówi własne zdanie – o sobie, swoim działaniu, swojej postawie. Pozostali próbują dopasować do niego odpowiedni punkt Prawa. Ta część powinna być dynamiczna i krótka – prowadzący dba o tempo i sens rozumowania.

Na potrzeby gry można uprościć pierwszy punkt Prawa do słów: „Harcerz sumiennie spełnia swoje obowiązki”.

1. Oszczędzam życie w każdej jego formie.
2. Uczę się zależności od innych.
3. Jestem wierny przyjętym zasadom.
4. Służę pomocą tym, którym potrafię pomóc.
5. Zawsze wychodzę z uśmiechem z trudnej sytuacji.
6. Moje działanie musi być przydatne.
7. Staram się bronić słusznych zasad.
8. Moje czyny są konkretne, a moje słowa mówią o moich zamierzeniach.
9. Chcę być lepszy.
10. Działam zgodnie z tym, co mówię.
11. Nie zostawiam nikogo w potrzebie.
12. Wypełniam swoje zobowiązania.
13. Moje zadania to dobra praca, nauka, służba.
14. Do harcerza powinno się mieć zaufanie.
15. Mam pozytywny stosunek do otaczającej mnie rzeczywistości.
16. Nie narzekam, a zmieniam.
17. Jestem świadom tego, czego się podejmuję.
18. Dotrzymuję danego słowa.
19. Ufam innym.
20. Z każdej sytuacji jest jakieś wyjście.
21. Keep smiling.
22. Przekazuję innym to, co potrafię.
23. Znam prawo harcerskie.
24. Mam przyjaciół.
25. Traktuję innych tak jak siebie.
26. Myję zęby w kubku wody.
27. Gdy jestem w lesie – staram się być jego gościem.
28. Staram się zrozumieć tych, którzy są za mnie odpowiedzialni.
29. Sam zarabiam na swoje potrzeby.
30. Racjonalnie gospodaruję czasem swoim i innych.
31. Swój czas wypełniam działaniami, które mnie rozwijają.
32. Potrafię otwarcie powiedzieć: Nie pal przy mnie!
33. Nie myślę o rzeczach złych.
34. Staram się dostrzegać piękno w otaczającym mnie świecie.

Dopisz w komentarzu swoją myśl!